سقمونيا استعمال كنند و حدت او به كتيرا و لعاب اسبغول و لعاب بهدانه بشكنند و بر عضو خرفه و طحلب و كاهو و اسبغول و جراده كدو و برگ بيد و نيلوفر و آب كدو و آب عصى الراعى و آب كاهو نهند . و اگر درد شديد باشد و حاجت به چيزى افتد كه تبريد و تطفيه بيشتر كند به اين قيروطى اندكى افيون و عصارهء لفاح آميزند و مداومت ريختن آب سرد بر عضو كنند كه اين عظيم النفع است . حب كه اسهال در نقرس صفراوى كند صبر يك درم سقمونيا ربع درم گل سرخ دو دانگ سورنجان سفيد نيم درم حبها سازند و اين يك شربت است . طلا براى نقرس حار صندل گل سرخ شياف ماميثا فوفل بوش دربندى هر واحد يك جزو افيون ربع جزو به سركه و آب طلا كنند دوا كه تحليل نقرس حار بعد سكون حرارت و لهيب او كند موم را به روغن سوسن گداخته لعاب حلبه و لعاب اسبغول و بزر كتان و خطمى به آن حل كرده ضماد نمايند . ابو منصور گويد كه اگر نقرس از حرارت باشد و آثار خون ظاهر بود فصد باسليق از دست محاذى مرض گيرند بعده آب آلو و ترنجبين بنوشانند . و اگر از اين طبع نرم نشود شربت ورد مقوى يا ترنجبين محلول به گلاب يا سكنجبين معمول از تخم كاسنى و خيار يا شربت آلو كه در هر كدام از اينها سقمونيا به قدر حاجت حل كرده باشند بدهند بعد از آن در آخر امر مطبوخ سورنجان بنوشانند پس اگر آثار صفرا بينند مطبوخ يك دفعه يا دو دفعه بنوشانند بعده فصد كنند و آنچه تبديل مزاج كند استعمال نمايند مثلًا ماء الشعير سرد كرده به آب انار دهند اگر التهاب شديد باشد پس اگر مريض نحيف بود بر آن روغن بنفشه يا كدو به قدر يك درم يا روغن بادام دو درم چكانيده بدهند و اگر التهاب شديد نباشد با جلاب مبرد دهند . و اگر نحيف نبود ماء الشعير و شكر صرف بدهند و آب آلو و عناب و تمر هندى و جلاب و سكنجبين معمول از تخم خيار و كاسنى و تخم كشوث بنوشانند و يا لعاب اسبغول و لعاب بهدانه به جلاب يا روغن بنفشه و روغن بادام حسب حال بدهند و براى مرض كه در پاى باشد بهتر و افضل آن است كه قيء كنند بعد امتلا از اطعمه و اشربهء معين بر قيء بعده آب خيار افشرده به سكنجبين يا آب چقندر يا سفوف تخم آن يا كنكرزد خورده قيء آورند و در ابتداى امر به ادويهء لينه مثل عدس به آب عنب الثعلب طلا كنند و پارچهء مبلول به سركه و گلاب و كافور سرد كرده بر آن گذارند و تبديل نمايند هرگاه گرم شود و از ادويهء مسكن درد اين است كه بگيرند سورنجان و عدس مقشر هر واحد يك جزو استخوان سوخته ربع جزو شكر هم وزن همه و از دو درم تا سه درم بخورانند و در اول امر آن را نفع مىكند ريختن آب بسيار سرد بر عضو و يا آبى كه در آن مورد يا پوست درخت نبق يا پوست انار يا برگ شاخهاى گل سرخ جوشانيده باشند و يا در آب قدرى اقاقيا سوده حل كرده سرد كنند و بر عضو ريزند چون مدتى بر مرض بگذرد عضو را در آب گرم يك لحظه بنهند پس برآورده در آب سرد گذارند كه نفع كند . و هرگاه تنقيهء بدن به فصد و استفراغ كرده باشند اين طلا نمايند : صفت آن گل سرخ صندلين گل ارمنى هر يك بيست درم شياف ماميثا ده درم فوفل و سفيدآب و بوش دربندى هر يك پنج درم به آب كاهو سرشته خشك كنند و به سركه يا گلاب طلا كنند . و اگر درد قوى باشد چيزى از ادويهء مخدره مثل بنج و افيون و يبروج و شوكران بدان مخلوط سازند و آنچه تسكين عجيب وجع كند اين است كه بزرقطونا را در سركه با هم زنند و سرد كرده بر عضو نهند زيرا كه سركه در عضو غوص كند پس تبريد مادهء راسخ در آن نمايد و از انصباب او بر آن منع كند و بزرقطونا سركه را از تلذيع مانع آيد . ديگر عدس مقشر را به آب گشنيز تر سوده و اندكى كافور داخل كرده طلا نمايند و يا برگ نى تازه با بيخ آن به سركه سائيده ضماد كنند . و چون درد اندك تسكين يابد بايد كه به اطليه چيزى از ادويهء باردهء محلله كه تسخين نكند مثل آرد جو و خطمى سفيد و بنفشه خشك آميزند و يا سفرجل را بپزند تا مهرا شود پس سائيده به آرد جو سرشته ضماد كنند . ضماد محلل ورم حار و در آخر مرض بدان ضماد كنند موم در روغن سوسن گداخته لعاب حلبه و لعاب تخم كتان آميخته طلا نمايند . و اگر لوبيا بپزند تا مهرا شود و سائيده نيم‌گرم ضماد كنند تحليل قوى بدون تسخين نمايد و همچنين سويق شعير به آب به سرشته ضماد كردن و قوىتر از اين آن است كه اين سويق را به آب گشنيز تر بسرشند و يا بگيرند خطمى سفيد و آرد جو و بنفشهء خشك و اندك بابونه و اكليل الملك و به آب كرنب سرشته ضماد سازند . و اگر در عضو تشنج و يبس ظاهر گردد مرهم به روغن بنفشه و موم و آب كاسنى و عنب الثعلب بسازند و حقنهء لين به عمل آرند و غذا خل زيت و لحوم طيور كوهى و دشتى و كبك به طريق سماقيه و ريباسيه و حصرميه پخته بدهند و از لحم ديگر و شيرينى و شراب اجتناب سازند . انطاكى گويد كه علامت و علاج نقرس مثل وجع مفاصل است الا آن‌كه نقرس حار را نفع مىكند طلا به حى العالم و گشنيز و حنا و سركه و آرد و جو و در خواص آمده كه تعليق موى كودك تسكين آن كند و همچنين فرو بردن چهل دانه عدس هر روز تا چهل روز و طلا به زردهء بيضه و افيون نيز مسكن درد آن است علاج نقرس بارد و مركب هرچه در علاج مفاصل ساذج و بلغمى و سوداوى و مركب مسطور شد بعد تشخيص سبب به حسب سبب محدث مرض بدان علاج كند . سويدى گويد كه طلاى روغن گل حندقوقا و ضماد صعتر مخلوط بگندم بر ناشتا خائيده و نطول طبيخ شلجم بكرات هر واحد براى نقرس بارد مجرب من است . و ضماد شير انجير و آرد جو و